आजचे पंचांग — तिथी, वार, नक्षत्र, योग, करण

The direct answer: आजचे पंचांग — तिथी, वार, नक्षत्र, योग, करण: पंचांगाची पाच अंगे — तिथी, वार, नक्षत्र, योग आणि करण — आणि प्रत्येक कोणत्या गणनेतून निघते. तिथी १२ अंश, नक्षत्र १३°२०′, करण अर्धी तिथी. लाहिरी अयनांशावर आधारित. AskSoma publishes this at asksoma.ai/mr/panchang as a free Vedic astrology resource using Swiss Ephemeris calculations and classical Jyotish interpretation — not generic sun-sign copy.

पंचांगाची पाच अंगे — तिथी, वार, नक्षत्र, योग आणि करण — आणि प्रत्येक कोणत्या गणनेतून निघते. तिथी १२ अंश, नक्षत्र १३°२०′, करण अर्धी तिथी. लाहिरी अयनांशावर आधारित.

पंचांग या शब्दाचा अर्थच पाच अंगे — तिथी, वार, नक्षत्र, योग आणि करण. यांपैकी चार गणिती आहेत: तिथी म्हणजे चंद्र आणि सूर्य यांच्यातील १२ अंशांचे अंतर, नक्षत्र १३°२०′, योगही १३°२०′, आणि करण अर्धी तिथी म्हणजे ६ अंश.

पंचांगाला अनेकदा "आजच्या शुभ-अशुभ वेळांची यादी" समजले जाते, पण ते त्याचे फळ आहे, व्याख्या नाही. व्याख्या अशी की पाच अंगांपैकी प्रत्येक आकाशाचे एक निश्चित माप आहे, आणि ती मापे रोज बदलतात कारण चंद्र आणि सूर्य चालत राहतात. म्हणूनच एकाच तारखेचे पंचांग वेगवेगळ्या शहरांत थोडे वेगळे असते — सूर्योदय बदलतो.

सर्वात जास्त गोंधळ योगाबाबत होतो. तिथी चंद्र आणि सूर्याच्या फरकातून निघते, पण योग दोघांच्या बेरजेतून — म्हणजे त्यांची स्थाने जोडली जातात, वजा केली जात नाहीत. म्हणूनच तिथी आणि योग एकाच वेळी बदलत नाहीत, आणि इथेच लोकप्रिय लेखन सर्वाधिक चूक करते.

करण सर्वात सोपे आणि सर्वात कमी समजलेले आहे: ते अर्धी तिथी आहे. एक तिथी १२ अंशांची, म्हणून करण ६ अंशांचे, आणि म्हणूनच एका तिथीत नेमकी दोन करणे येतात. तीस तिथींची साठ करण-स्थाने होतात, जी अकरा नावांनी भरली जातात — चार स्थिर आणि सात चर.

पंचांगाची पाच अंगे — आणि प्रत्येकाचे गणित

अंग	विस्तार	एकूण संख्या	कशातून निघते
तिथी	12°	30	तिथी — चंद्र आणि सूर्य यांच्यातील कोनीय अंतर, दर १२ अंशांवर एक. पूर्ण चक्रात तीस तिथी — पंधरा शुक्ल पक्षाच्या, पंधरा कृष्ण पक्षाच्या.
वार	—	7	वार — सूर्योदयापासून सूर्योदयापर्यंतचा दिवस. अंशांवरून नव्हे तर वेळेवरून मोजले जाणारे हे एकमेव अंग; म्हणून मध्यरात्री वार बदलत नाही.
नक्षत्र	13°20′	27	नक्षत्र — चंद्र ज्या १३°२०′ च्या खंडात आहे. सत्तावीस नक्षत्रे पूर्ण ३६० अंश भरतात.
योग	13°20′	27	योग — चंद्र आणि सूर्याच्या स्थानांची बेरीज, दर १३°२०′ वर एक. सत्तावीस योग असतात. लक्षात ठेवा: इथे बेरीज आहे, वजाबाकी नाही.
करण	6°	60	करण — अर्धी तिथी, म्हणजे ६ अंश. एका तिथीत दोन करणे; तीस तिथींत साठ करण-स्थाने, अकरा नावांनी भरलेली.

वार अंशांवरून नाही, सूर्योदयापासून मोजला जातो

एका पक्षातील पंधरा तिथी

1. प्रतिपदा
2. द्वितीया
3. तृतीया
4. चतुर्थी
5. पंचमी
6. षष्ठी
7. सप्तमी
8. अष्टमी
9. नवमी
10. दशमी
11. एकादशी
12. द्वादशी
13. त्रयोदशी
14. चतुर्दशी
15. पौर्णिमा / अमावस्या

शुक्ल पक्ष · कृष्ण पक्ष

शुक्ल आणि कृष्ण पक्ष

• तीस तिथी दोन पक्षांत विभागल्या आहेत. शुक्ल पक्ष अमावस्येनंतर सुरू होऊन पौर्णिमेला संपतो — यात चंद्र वाढतो. कृष्ण पक्ष पौर्णिमेनंतर सुरू होऊन अमावस्येला संपतो — यात घटतो.
• दोन्ही पक्षांतील चौदा तिथींची नावे एकच आहेत; फक्त पंधरावी वेगळी — शुक्लात पौर्णिमा, कृष्णात अमावस्या. म्हणून नुसते "एकादशी" म्हटल्याने कोणती हे स्पष्ट होत नाही; पक्ष सांगावा लागतो.
• एक तिथी नेहमी एका दिवसाइतकी नसते. चंद्राची गती असमान असल्याने कोणती तिथी २० तासांची असू शकते आणि कोणती २६. म्हणूनच कधी एक तिथी वगळली जाते (क्षय) आणि कधी दोन दिवस चालते (वृद्धी).

हे पान तुम्हाला काय सांगू शकत नाही

• हे पान पंचांगाची गणना समजावते; आजची तिथी किंवा नक्षत्र सांगत नाही. ती मूल्ये तारीख, वेळ आणि स्थळ तिन्हींवर अवलंबून आहेत.
• सूर्योदय स्थळानुसार बदलतो, म्हणून एकाच दिवसाचे पंचांग मुंबई आणि चेन्नईत एक नसते.
• इथली सर्व गणना निरयन (लाहिरी अयनांश) आहे. सायन पद्धतीने नक्षत्र आणि तिथीची मूल्ये वेगळी येतील.
• पंचांग दिवसाचे सर्वसाधारण माप आहे, तुमच्या कुंडलीचे नाही. मोठ्या निर्णयासाठी तुमची दशा आणि गोचरही पाहिले जाते.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

पंचांगाची पाच अंगे कोणती?

तिथी, वार, नक्षत्र, योग आणि करण. "पंचांग" या शब्दाचा अर्थच "पाच अंगे" आहे. यांपैकी चार आकाशाच्या अंशांतून निघतात आणि फक्त वार वेळेवरून — सूर्योदयापासून सूर्योदयापर्यंत.

तिथी कशी काढतात?

चंद्र आणि सूर्य यांच्यातील कोनीय अंतरावरून. दर १२ अंशांच्या अंतरावर एक तिथी पूर्ण होते, म्हणून पूर्ण ३६० अंशांत तीस तिथी होतात — पंधरा शुक्ल पक्षाच्या आणि पंधरा कृष्ण पक्षाच्या.

योग आणि तिथीत काय फरक?

तिथी चंद्र-सूर्याच्या फरकातून निघते, योग दोघांच्या बेरजेतून. म्हणून ती एकाच वेळी बदलत नाहीत. योग सत्तावीस आहेत आणि प्रत्येक १३°२०′ चा.

तिथी क्षय आणि तिथी वृद्धी म्हणजे काय?

चंद्राची गती असमान असल्याने तिथीची लांबी बदलते. एखादी तिथी दोन सूर्योदयांच्या दरम्यानच पूर्ण झाली तर ती कोणत्याच दिवसाची तिथी होत नाही — हा क्षय. दोन सूर्योदयांपर्यंत चालली तर वृद्धी.

स्विस इफेमेरिस आणि लाहिरी अयनांशाने गणना · पुनरावलोकन दिनांक 2026-08-07